Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm ♦ Quyển 16
Lúc bấy giờ, do sức uy thần của Như Lai nên ở châu Thắng Kim trong từng mỗi bốn châu thiên hạ của tất cả thế giới khắp mười phương đều thấy Như Lai ngồi dưới gốc cây. Mỗi nơi đều có Bồ-tát nương thần lực của Phật mà diễn nói Pháp; chẳng một vị nào mà không nghĩ rằng mình đang luôn đối diện với Phật.
Lúc bấy giờ Thế Tôn không rời hết thảy chỗ ngồi ở dưới cội Đạo thụ mà thăng lên núi Diệu Cao, để hướng về cung điện của Năng Thiên Đế. Khi ấy Năng Thiên Đế ở trước Diệu Thắng Điện và từ xa trông thấy Phật đang đến. Ngài liền dùng thần lực mà trang nghiêm cung điện này và đặt một tòa sư tử với tạng phổ quang minh.
Tòa ấy dùng toàn bằng diệu bảo mà thành. Nó có 10.000 tầng được trang nghiêm cực vi diệu, 10.000 lưới vàng phủ trùm ở trên, 10.000 túp lều cùng 10.000 lọng che xen kẽ vòng quanh, 10.000 khăn choàng lụa treo rủ xuống, 10.000 chuỗi ngọc kết giăng quấn quanh, và 10.000 y phục trải lên tòa. Lại có 10.000 thiên tử cùng 10.000 Phạm Vương vây quanh ở trước sau tòa, và nó được 10.000 quang minh chiếu sáng rực rỡ.
Khi đã vâng phụng an trí tòa cho Như Lai xong, Năng Thiên Đế cung kính hướng Phật và cúi mình chắp tay, rồi thưa rằng:
"Thiện lai, Thế Tôn! Thiện lai, Thiện Thệ! Thiện lai, Như Lai, Ưng Cúng, Chánh Đẳng Giác! Kính mong Ngài thương xót chúng con mà ngồi ở cung điện này."
Khi ấy Thế Tôn liền tiếp nhận thỉnh cầu của thiên đế và đi vào Diệu Thắng Điện. Việc này cũng xảy ra tương tự như vậy ở tất cả thế giới khác trong mười phương.
Bấy giờ do thần lực của Phật, Năng Thiên Đế đem toàn bộ âm nhạc ở trong các cung điện mà tự nhiên đình chỉ, và liền tự nhớ lại những căn lành đã gieo trồng nơi chư Phật thuở quá khứ, rồi ngài nói kệ rằng:
"Ẩm Quang Như Lai trọn đại bi
Trong mọi cát tường tối vô thượng
Phật kia từng đến vào điện này
Cho nên nơi đây cát tường nhất
Kim Tịch Như Lai thấy vô ngại
Trong mọi cát tường tối vô thượng
Phật kia từng đến vào điện này
Cho nên nơi đây cát tường nhất
Sở Ưng Đoạn Dĩ Đoạn Như Lai, như núi vàng
Trong mọi cát tường tối vô thượng
Phật kia từng đến vào điện này
Cho nên nơi đây cát tường nhất
Biến Thắng Như Lai lìa ba nhiễm
Trong mọi cát tường tối vô thượng
Phật kia từng đến vào điện này
Cho nên nơi đây cát tường nhất
Đảnh Kế Như Lai lìa phân biệt
Trong mọi cát tường tối vô thượng
Phật kia từng đến vào điện này
Cho nên nơi đây cát tường nhất
Thắng Quán Như Lai như trăng rằm
Trong mọi cát tường tối vô thượng
Phật kia từng đến vào điện này
Cho nên nơi đây cát tường nhất
Tăng Thịnh Như Lai rõ chân lý
Trong mọi cát tường tối vô thượng
Phật kia từng đến vào điện này
Cho nên nơi đây cát tường nhất
Độ Thuyết Như Lai vô ngại biện
Trong mọi cát tường tối vô thượng
Phật kia từng đến vào điện này
Cho nên nơi đây cát tường nhất
Hồng Liên Như Lai tịnh vô cấu
Trong mọi cát tường tối vô thượng
Phật kia từng đến vào điện này
Cho nên nơi đây cát tường nhất
Nhiên Đăng Như Lai đại quang minh
Trong mọi cát tường tối vô thượng
Phật kia từng đến vào điện này
Cho nên nơi đây cát tường nhất"
Như trong thế giới này, Năng Thiên Đế đã nương thần lực của Như Lai mà dùng kệ tán thán công đức của mười vị Phật, thì hết thảy Năng Thiên Đế ở khắp các thế giới trong mười phương cũng đều như vậy mà tán thán công đức của chư Phật.
Lúc bấy giờ Thế Tôn đi vào Diệu Thắng Điện và ngồi xếp bằng với tư thế hoa sen. Khi ấy cung điện này hốt nhiên trở nên vô cùng rộng lớn bao la và khả năng dung chứa của nó như bằng toàn bộ trú xứ của thiên chúng nơi đó. Việc này cũng xảy ra tương tự như vậy ở tất cả thế giới khác trong mười phương.
Lúc bấy giờ, do thần lực của Phật nên mỗi phương trong mười phương đều có một vị đại Bồ-tát và mỗi vị ấy cũng có số lượng chư Bồ-tát nhiều như vi trần của một cõi Phật đi theo. Họ đến từ các thế giới, vượt qua quốc độ nhiều như số vi trần của 100 cõi Phật, mà cùng đến hội họp nơi đây.
Tên các vị ấy là:
- Pháp Tuệ Bồ-tát,
- Nhất Thiết Tuệ Bồ-tát,
- Thắng Tuệ Bồ-tát,
- Công Đức Tuệ Bồ-tát,
- Tinh Tấn Tuệ Bồ-tát,
- Thiện Tuệ Bồ-tát,
- Trí Tuệ Bồ-tát,
- Chân Thật Tuệ Bồ-tát,
- Vô Thượng Tuệ Bồ-tát,
- và Kiên Cố Tuệ Bồ-tát.
Chư Bồ-tát này đến từ các quốc độ, gồm có:
- Thế giới Chủ Hoa,
- Thế giới Hồng Liên Hoa,
- Thế giới Bảo Hoa,
- Thế giới Thanh Liên Hoa,
- Thế giới Kim Cang Hoa,
- Thế giới Diệu Hương Hoa,
- Thế giới Duyệt Ý Hoa,
- Thế giới Minh Tướng Hoa,
- Thế giới Nhân Trì Hoa,
- và Thế giới Hư Không Hoa.
Mỗi vị Bồ-tát này đã tu tịnh hành ở nơi của chư Phật, gồm có:
- Thù Đặc Nguyệt Phật,
- Vô Tận Nguyệt Phật,
- Bất Động Nguyệt Phật,
- Phong Nguyệt Phật,
- Thủy Nguyệt Phật,
- Giải Thoát Nguyệt Phật,
- Vô Thượng Nguyệt Phật,
- Tinh Tú Nguyệt Phật,
- Thanh Tịnh Nguyệt Phật,
- và Minh Liễu Nguyệt Phật.
Sau khi những vị Bồ-tát này đã đến chỗ của Phật, họ đảnh lễ với trán chạm sát chân của Phật. Tùy theo phương xứ đã đến, mỗi vị biến hóa ra một tòa sư tử với tạng quang minh biến chiếu, rồi ngồi xếp bằng với tư thế hoa sen ở trên đó.
Như trong thế giới này, chư Bồ-tát đó cùng đến hội họp ở trên đỉnh núi Diệu Cao, thì tất cả thế giới khác cũng lại như vậy. Toàn bộ danh tự của chư Bồ-tát kia, cùng thế giới và Phật hiệu thảy đồng giống nhau không khác.
Lúc bấy giờ từ những ngón chân của Thế Tôn phóng ra 1.000 tỷ tia sáng với màu sắc vi diệu. Chúng soi khắp chư Phật cùng đại chúng ở trong cung điện của Năng Thiên Đế trên đỉnh núi Diệu Cao của hết thảy thế giới--không một ai mà chẳng hiện rõ.
Lúc bấy giờ Pháp Tuệ Bồ-tát nương uy thần của Phật, rồi quán sát khắp mười phương mà nói kệ rằng:
"Đức Phật phóng ra tịnh quang minh
Chúng tôi thấy khắp Thế Đạo Sư
Trên đỉnh Diệu Cao vua của núi
An trụ ở trong Diệu Thắng Điện
Tất cả các vị Năng Thiên Đế
Cung thỉnh Đức Phật vào cung điện
Thảy dùng vi diệu mười bài kệ
Tuyên dương tán thán chư Như Lai
Ở trong tất cả đại hội kia
Toàn bộ hết thảy Bồ-tát chúng
Họ đều đến từ khắp mười phương
Biến hóa các tòa mà an tọa
Trong đại hội kia chư Bồ-tát
Đều đồng danh tự của chúng tôi
Ở các thế giới mà họ đến
Danh tự giống nhau cũng như vậy
Quốc độ của mình chư Thế Tôn
Danh hiệu cũng đều giống như nhau
Mỗi vị ở chỗ Phật của mình
Thanh tịnh tu tập vô thượng hành
Phật tử hãy nên khéo quán sát
Các sức tự tại của Như Lai
Ở trong hết thảy châu Thắng Kim
Mọi người đều bảo Phật tại đây
Bây giờ chúng tôi thấy Đức Phật
Trụ ở trên đỉnh núi Diệu Cao
Thì khắp mười phương cũng như vậy
Do sức tự tại của Như Lai
Trong thế giới kia mỗi một người
Phát tâm chí cầu Phật tuệ giác
Nương vào các nguyện như thế ấy
Tu tập các hành dẫn về Đạo
Phật dùng đủ mọi thân khác nhau
Du hành biến khắp ở thế gian
Hoàn toàn vô ngại trong Pháp Giới
Không ai có thể suy lường được
Ánh sáng trí tuệ luôn soi khắp
Thế gian tối tăm thảy diệt tan
Tất cả việc làm chẳng ai hơn
Thì sao có thể suy lường biết?"
Lúc bấy giờ Nhất Thiết Tuệ Bồ-tát nương uy lực của Phật, rồi quán sát khắp mười phương mà nói kệ rằng:
"Giả sử dù đến trăm ngàn kiếp
Có người luôn thấy ở Như Lai
Nhưng lại không nương nghĩa chân thật
Để mà quán sát bậc Cứu Thế
Người này nắm giữ nơi các tướng
Nên chỉ tăng trưởng lưới si mê
Trói buộc chính mình ngục sanh tử
Mù lòa tăm tối chẳng thấy Phật
Hãy nên quán sát ở các pháp
Tự tánh hoàn toàn không chỗ có
Đúng như với tướng sanh diệt chúng
Chỉ là giả danh hư vọng nói
Tất cả các pháp đều không sanh
Tất cả các pháp đều không diệt
Nếu ai có thể hiểu như thế
Chư Phật sẽ luôn hiện trước họ
Tánh của các pháp vốn không tịch
Chẳng thể nắm giữ cũng chẳng thấy
Tánh không tức là Đức Phật vậy
Đây chẳng thể ai suy lường được
Nếu có ai biết hết thảy pháp
Thể tánh của chúng đều như thế
Người này liền sẽ mãi chẳng bị
Phiền não nhiễm ô với chấp trước
Khi các phàm phu thấy các pháp
Chỉ theo tướng chúng mà tâm chuyển
Chẳng rõ các pháp là vô tướng
Do đó mà họ không thấy Phật
Siêu xuất ba cõi Tịch Tĩnh Tôn
Hoàn toàn đầy đủ hết thảy tướng
An trụ ở nơi chẳng chỗ trụ
Chu biến khắp chốn mà bất động
Như tôi quán sát tất cả pháp
Thảy đều có thể hiểu rõ hết
Bây giờ nhìn thấy ở Như Lai
Quyết định không còn mọi hoài nghi
Đại sĩ Pháp Tuệ trước đã giảng
Về tánh chân thật của Như Lai
Tôi do từ ngài mà biết rõ
Tuệ giác thật là chẳng nghĩ bàn"
Lúc bấy giờ Thắng Tuệ Bồ-tát nương uy lực của Phật, rồi quán sát khắp mười phương mà nói kệ rằng:
"Như Lai là bậc đại trí tuệ
Hy hữu không ai có thể bằng
Tất cả mọi người trên thế gian
Đều chẳng có thể suy lường đến
Phàm phu hư vọng mà quán sát
Nắm giữ các tướng, không như lý
Do Phật đã lìa hết thảy tướng
Nên chẳng phải họ có thể thấy
Những ai si mê với vô tri
Sai lầm nắm giữ tướng năm uẩn
Chân tánh của chúng không hiểu rõ
Do đó người ấy chẳng thấy Phật
Nếu ai biết rõ hết thảy pháp
Tự tánh hoàn toàn không chỗ có
Như thế thông hiểu tánh của pháp
Họ liền sẽ thấy Biến Chiếu Phật
Nhân do tồn tại năm uẩn trước
Nên các uẩn sau tương tục khởi
Nếu ai biết rõ tánh của chúng
Sẽ liền thấy Phật chẳng nghĩ bàn
Ví như châu báu ở trong tối
Không đèn tất sẽ chẳng thể thấy
Nếu không có người giảng Phật Pháp
Dù cho tài giỏi chẳng thể rõ
Cũng như con mắt bị màng đục
Không thấy sắc tướng tịnh vi diệu
Tâm ai bất tịnh thì cũng thế
Họ sẽ chẳng thấy Pháp của Phật
Lại như mặt trời sáng chói ngời
Những ai mù lòa chẳng thể thấy
Cũng vậy tâm ai không trí tuệ
Vĩnh viễn sẽ không thấy chư Phật
Nếu ai có thể trừ màng đục
Hoàn toàn lìa bỏ sắc và tưởng
Do đó chẳng thấy ở các pháp
Họ sẽ liền được thấy Như Lai
Ngài Nhất Thiết Tuệ trước đã nói
Về Pháp tuệ giác của chư Phật
Tôi do từ ngài mà nghe đến
Nên đã được thấy Biến Chiếu Phật"
Lúc bấy giờ Công Đức Tuệ Bồ-tát nương uy lực của Phật, rồi quán sát khắp mười phương mà nói kệ rằng:
"Các pháp thảy đều không chân thật
Lầm nắm giữ tướng cho là thật
Do đó bởi vậy các phàm phu
Luân hồi ở trong ngục sanh tử
Ngôn từ ở trong thuyết giảng Pháp
Kẻ kém hiểu biết vọng phân biệt
Cho nên khởi sanh các chướng ngại
Vì thế chẳng hiểu tâm của mình
Do không thể rõ tâm của mình
Làm sao mà họ biết Chánh Đạo?
Bởi trí tuệ họ bị điên đảo
Vì thế tăng trưởng mọi điều ác
Do chẳng nhận thấy các pháp không
Họ luôn thọ khổ chốn sanh tử
Bởi vì người ấy vẫn chưa thể
Có được con mắt Pháp thanh tịnh
Thuở xưa tôi chịu lắm khổ não
Do vì tôi chẳng nhận thấy Phật
Bởi vậy phải nên tịnh Pháp nhãn
Quán sát những gì họ nên thấy
Nếu như có ai thấy được Phật
Tâm họ sẽ không chỗ nắm giữ
Người ấy liền sẽ có thể thấy
Như nơi biết pháp của Đức Phật
Nếu thấy chân Pháp của Đức Phật
Họ liền gọi là bậc đại trí
Người ấy có được mắt thanh tịnh
Có thể quán sát khắp thế gian
Chẳng có gì thấy tức là thấy
Nên họ có thể thấy mọi pháp
Nếu ai có thấy ở các pháp
Thì đây tức là không chỗ thấy
Phải biết tất cả mọi pháp tánh
Hoàn toàn chẳng sanh cũng chẳng diệt
Bậc Đại Đạo Sư hiếm có thay
Khéo giác ngộ mình và người khác
Đại sĩ Thắng Tuệ trước đã giảng
Về Pháp Như Lai đã giác ngộ
Chúng tôi từ ngài mà nghe đến
Nên có thể biết Phật chân tánh"
Lúc bấy giờ Tinh Tấn Tuệ Bồ-tát nương uy lực của Phật, rồi quán sát khắp mười phương mà nói kệ rằng:
"Nếu có ai trụ ở phân biệt
Con mắt thanh tịnh liền hủy hoại
Gia tăng ngu si cùng tà kiến
Vĩnh viễn sẽ không thấy chư Phật
Nếu ai có thể rõ tà pháp
Đúng như chân thật chẳng điên đảo
Và biết hư vọng vốn tự chân
Thì họ thấy Phật liền thanh tịnh
Nếu ai có thấy liền là nhiễm
Thì đây chính là tức chưa thấy
Lìa xa hết thảy mọi quan điểm
Như thế mới đúng là thấy Phật
Các pháp ngôn ngữ trên thế gian
Chúng sanh hư vọng mà phân biệt
Nếu ai biết chúng đều không sanh
Đây mới gọi là thấy thế gian
Nếu ai thấy rằng có thế gian
Cái thấy này là tướng thế gian
Thấy đúng như thật chẳng sai khác
Đây mới là bậc thấy chân thật
Nếu ai thật thấy chẳng sai khác
Hết thảy sự vật không phân biệt
Cái thấy này lìa mọi si mê
Chẳng còn hữu lậu được tự tại
Những lời khai thị của chư Phật
Toàn bộ tất cả pháp phân biệt
Chúng thảy đều là chẳng thể được
Bởi tánh của chúng là thanh tịnh
Tánh của các pháp vốn thanh tịnh
Chúng như hư không chẳng có tướng
Và không một ai có thể nói
Người trí hãy nên quán như thế
Nếu ai lìa xa tưởng về pháp
Lại không thích thú tất cả pháp
Đây cũng chính là chẳng chỗ tu
Họ có thể thấy Đại Tịch Tĩnh
Như Công Đức Tuệ đã thuyết giảng
Đây mới gọi là bậc thấy Phật
Toàn bộ thực hành của người ấy
Thể tánh của chúng đều tịch diệt"
Lúc bấy giờ Thiện Tuệ Bồ-tát nương uy lực của Phật, rồi quán sát khắp mười phương mà nói kệ rằng:
"Bậc đại dũng kiện hiếm có thay
Vô lượng vô số chư Như Lai
Đã lìa cấu nhiễm tâm giải thoát
Khéo cứu độ mình và người khác
Như tôi thấy bậc Thế Gian Đăng
Như ai chân thật không điên đảo
Như ai suốt trong vô lượng kiếp
Tích tập hiểu biết chỗ nhận thấy
Tất cả hành vi của phàm phu
Không gì chẳng phải mau chấm dứt
Tuy nhiên tánh chúng như hư không
Cho nên nói chúng là vô tận
Lời bậc trí nói là vô tận
Nhưng đây cũng chẳng có gì nói
Bởi tự tánh chúng là vô tận
Nên họ có được phi thường tận
Ở trong vô tận của họ nói
Chúng sanh hoàn toàn chẳng thể được
Biết tánh chúng sanh là như thế
Họ liền thấy bậc Đại Danh Xưng
Chẳng có gì thấy nói là thấy
Chẳng có chúng sanh nói chúng sanh
Dù là chúng sanh hay là thấy
Nên biết rõ chúng không thể tánh
Dù là năng kiến hay sở kiến
Ai thấy tất trừ hết thảy chúng
Ở Pháp chân thật chẳng trái nghịch
Người ấy có thể biết rõ Phật
Nếu ai có thể biết rõ Phật
Cùng Pháp của Phật đã thuyết giảng
Họ liền có thể rọi thế gian
Như Biến Chiếu Phật đã soi sáng
Bậc Chánh Đẳng Giác khéo khai thị
Con đường thanh tịnh của một Pháp
Trước đó Đại sĩ Tinh Tấn Tuệ
Diễn sướng thuyết giảng vô lượng pháp
Dù là tồn tại không tồn tại
Những khái niệm kia đều diệt trừ
Như thế mới khéo thấy Đức Phật
Và được an trụ ở thật tế"
Lúc bấy giờ Trí Tuệ Bồ-tát nương uy lực của Phật, rồi quán sát khắp mười phương mà nói kệ rằng:
"Tôi nghe giáo Pháp bậc Tối Thắng
Liền sanh trí tuệ của quang minh
Chiếu khắp thế giới trong mười phương
Tất thấy hết thảy bậc Giác Ngộ
Toàn bộ trong đây chẳng chút vật
Hoàn toàn chỉ có giả danh tự
Nếu ai tính toán có ngã nhân
Sẽ liền bước vào con đường hiểm
Phàm phu nắm giữ với chấp trước
Tính toán rằng thân là thật có
Phật chẳng có chỗ để nắm giữ
Nên họ vĩnh viễn không thấy được
Người ấy không có mắt trí tuệ
Do đó chẳng thể thấy được Phật
Họ trong số kiếp nhiều vô lượng
Lưu chuyển phiêu dạt biển sanh tử
Nơi nào có tranh nói sanh tử
Ở chỗ không tranh liền tịch diệt
Dù là sanh tử hay tịch diệt
Cả hai cùng đều chẳng thể được
Nếu ai theo đuổi giả danh tự
Nắm giữ chấp trước hai pháp này
Người ấy chẳng thuận đúng như thật
Không biết diệu Đạo của bậc thánh
Nếu ai sanh khởi nghĩ như vầy
'Đây là Tối Thắng đây là Phật'
Họ trụ điên đảo chẳng thật nghĩa
Nên không thể thấy Chánh Đẳng Giác
Ai có thể biết thực thể này
Là tướng tịch diệt của Chân Như
Thì họ liền thấy Chánh Giác Tôn
Vượt ra khỏi đường của lời nói
Ai nương lời nói giảng các pháp
Sẽ chẳng có thể hiển thật tướng
Ai được bình đẳng mới khéo thấy
Như với các pháp, Phật cũng vậy
Như Chánh Đẳng Giác thuở quá khứ
Cùng với hiện tại và vị lai
Vĩnh viễn đoạn trừ gốc phân biệt
Cho nên gọi là bậc Giác Ngộ"
Lúc bấy giờ Chân Thật Tuệ Bồ-tát nương uy lực của Phật, rồi quán sát khắp mười phương mà nói kệ rằng:
"Thà rằng chịu khổ ở địa ngục
Được nghe danh hiệu của chư Phật
Còn hơn hưởng thụ vô lượng vui
Mà không nghe được danh hiệu Phật
Đây là bởi vì vào thuở xưa
Do chẳng nghe được danh hiệu Phật
Nên phải lưu chuyển trong sanh tử
Để chịu thống khổ vô số kiếp
Đối với các pháp chẳng điên đảo
Thị hiện chứng đắc đúng như thật
Lìa xa mọi tướng của hòa hợp
Đây mới gọi là vô thượng giác
Hiện tại không phải là hòa hợp
Quá khứ vị lai cũng như vậy
Tất cả các pháp đều vô tướng
Đây tức chân thể của chư Phật
Nếu ai có thể quán như thế
Về nghĩa sâu xa của các pháp
Thì liền sẽ thấy tướng chân thật
Hết thảy chư Phật diệu Pháp thân
Chân thật nhìn thấy là chân thật
Hư vọng nhìn thấy là hư vọng
Như thế do bởi hiểu tột cùng
Cho nên gọi là bậc Giác Ngộ
Pháp của chư Phật chẳng thể giác
Hiểu rõ việc này là giác Pháp
Tất cả chư Phật tu như thế
Dù cho một pháp không thể được
Phải biết do một nên có nhiều
Phải biết do nhiều nên có một
Các pháp chẳng có chỗ nương tựa
Mà chỉ khởi sanh từ hòa hợp
Không có người tạo vật được tạo
Chúng chỉ sanh ra từ nghiệp tưởng
Làm sao có thể biết như vậy?
Bởi ngoài đó ra chẳng có gì
Tất cả các pháp đều chẳng trụ
Bởi nơi cố định không thể được
Chư Phật an trụ ở trong đây
Cứu cánh hoàn toàn chẳng động dao"
Lúc bấy giờ Vô Thượng Tuệ Bồ-tát nương uy lực của Phật, rồi quán sát khắp mười phương mà nói kệ rằng:
"Các vị vô thượng Đại Hữu Tình
Lìa xa khái niệm của chúng sanh
Do vì không ai có thể hơn
Cho nên mới gọi là vô thượng
Nơi xứ đạt đến của chư Phật
Vô vi vô tác lìa phân biệt
Sáu tướng thô thiển không chỗ có
Ba tướng vi tế cũng như vậy
Cảnh giới sở hành của chư Phật
Trong ấy không có mọi số mục
Bậc Chánh Đẳng Giác rời xa số
Đây là chân Pháp của chư Phật
Quang minh Như Lai chiếu soi khắp
Diệt tan trừ sạch các tối tăm
Nhưng ánh sáng này không có chiếu
Cũng lại chẳng phải không chiếu soi
Chẳng chỗ chấp trước ở các pháp
Vô niệm cũng lại không cấu nhiễm
Vô trụ cũng lại không xứ sở
Lại chẳng trái nghịch nơi pháp tánh
Ở trong nơi đây chẳng có hai
Mà lại cũng không có cái một
Bậc có đại trí khéo quán thấy
Thiện xảo an trụ đúng như lý
Trong không tồn tại chẳng có hai
Chẳng hai cũng lại không tồn tại
Toàn bộ ba cõi thảy đều không
Đây là cái thấy bởi chư Phật
Phàm phu chẳng có giác ngộ giải
Chư Phật khiến họ trụ Chánh Pháp
Tất cả các pháp không chỗ trụ
Ai giác ngộ này thấy thân mình
Đối chẳng phải thân mà nói thân
Đối chẳng phải khởi mà hiện khởi
Không có cái thấy cũng vô thân
Đây là chư Phật vô thượng thân
Như Chân Thật Tuệ đã thuyết giảng
Vi diệu Pháp tánh của chư Phật
Nếu như có ai nghe Pháp này
Họ sẽ đạt được mắt thanh tịnh"
Lúc bấy giờ Kiên Cố Tuệ Bồ-tát nương uy lực của Phật, rồi quán sát khắp mười phương mà nói kệ rằng:
"Lành thay lành thay đại quang minh
Của bậc dũng kiện vô thượng sĩ
Vì làm lợi ích các quần mê
Mà họ hưng khởi ở thế gian
Đức Phật với lòng đại từ bi
Quán sát chúng sanh khắp mọi nơi
Nhìn thấy hữu tình trong ba cõi
Ở chốn luân hồi chịu lắm khổ
Nếu mà không phải Chánh Đẳng Giác
Đạo Sư tôn quý trọn đủ đức
Tất cả loài người và chư thiên
Chẳng ai có thể cứu hộ họ
Nếu Phật Bồ-tát những vị khác
Mà không xuất hiện ở thế gian
Thì chẳng có một chúng sanh nào
Mà sẽ có thể được an vui
Như Lai, Ưng Cúng, Chánh Đẳng Giác
Cùng với chư vị hiền thánh Tăng
Các ngài xuất hiện ở thế gian
Có thể ban cho chúng sanh vui
Nếu như có ai thấy Như Lai
Vì muốn có được lợi lành lớn
Nghe danh hiệu Phật mà sanh tín
Liền trở thành tháp của thế gian
Chúng tôi đã thấy Phật Thế Tôn
Vì muốn có được lợi ích lớn
Nghe Pháp vi diệu như thế này
Chắc chắn tất sẽ thành Phật Đạo
Các vị Bồ-tát thuở quá khứ
Do sức uy thần của Đức Phật
Đạt được thanh tịnh mắt trí tuệ
Liễu đạt cảnh giới của chư Phật
Bây giờ thấy được Biến Chiếu Phật
Tăng thêm gấp bội thanh tịnh tín
Hiểu biết của Phật là vô biên
Dù cho diễn nói chẳng thể tận
Thắng Tuệ với những Bồ-tát khác
Cùng với chính tôi Kiên Cố Tuệ
Dù trong vô số mười triệu kiếp
Thuyết giảng cũng đều không thể hết"
Lúc bấy giờ Pháp Tuệ Bồ-tát nương uy lực của Phật mà vào Bồ-tát Vô Lượng Phương Tiện Đẳng Trì. Do sức Đẳng Trì này, vượt qua số lượng thế giới ở mỗi phương trong mười phương nhiều như số vi trần của 1.000 cõi Phật, có chư Phật nhiều như số vi trần của 1.000 cõi Phật và đều đồng một danh hiệu là Pháp Tuệ.
Tất cả đều hiện ra ở trước Pháp Tuệ Bồ-tát và bảo rằng:
"Lành thay, lành thay, thiện nam tử! Ông đã có thể vào Bồ-tát Vô Lượng Phương Tiện Đẳng Trì này.
Thiện nam tử! Chư Phật ở mỗi phương trong mười phương nhiều như số vi trần của 1.000 cõi Phật đều dùng thần lực để cùng gia trì cho ông. Lại do sức uy thần từ nguyện lực thuở xưa của Quang Minh Biến Chiếu Như Lai và cũng như sức căn lành tu tập của ông nên mới có thể vào Đẳng Trì này, rồi bảo ông thuyết Pháp:
- vì để tăng trưởng về sự hiểu biết của Phật,
- vì để vào sâu Pháp Giới,
- vì để khéo rõ cõi giới của chúng sanh,
- vì để không ngăn ngại ở mọi chỗ vào,
- vì để không chướng ngại ở mọi thực hành,
- vì để được phương tiện chẳng gì bằng,
- vì để vào tánh của Nhất Thiết Trí,
- vì để giác ngộ hết thảy pháp,
- vì để biết tất cả các căn,
- và vì để có thể trì giữ cùng thuyết giảng hết thảy pháp.
Đó là phát khởi Mười Trụ của chư Bồ-tát.
Thiện nam tử! Ông hãy nương sức uy thần của chư Phật mà diễn nói Pháp này."
Khi ấy chư Phật liền ban cho Pháp Tuệ Bồ-tát:
- sự hiểu biết không ngăn ngại,
- sự hiểu biết không chấp trước,
- sự hiểu biết không gián đoạn,
- sự hiểu biết không si mê,
- sự hiểu biết không sai khác,
- sự hiểu biết không thất bại,
- sự hiểu biết vô lượng,
- sự hiểu biết vô địch,
- sự hiểu biết không lười biếng,
- và sự hiểu biết không thể chiếm đoạt.
Vì sao thế? Bởi các pháp của sức Đẳng Trì này là như vậy.
Bấy giờ mỗi vị Phật đều duỗi cánh tay phải và xoa lên đỉnh đầu của Pháp Tuệ Bồ-tát.
Pháp Tuệ Bồ-tát liền từ định mà dậy và nói với các vị Bồ-tát rằng:
"Phật tử! Trụ xứ của Bồ-tát rộng lớn đồng với Pháp Giới và cõi giới hư không.
Phật tử! Bồ-tát trụ trong gia tộc của chư Phật ba đời. Bây giờ tôi sẽ nói về các trụ của Bồ-tát.
Chư Phật tử! Bồ-tát có mười loại trụ mà chư Phật thuở quá khứ, hiện tại, cùng vị lai đã nói, đang nói, và sẽ nói. Những gì là mười? Đó là:
[1] Phát Tâm Trụ
[2] Trị Địa Trụ
[3] Tu Hành Trụ
[4] Sanh Quý Trụ
[5] Phương Tiện Cụ Túc Trụ
[6] Chánh Tâm Trụ
[7] Bất Thoái Trụ
[8] Đồng Chân Trụ
[9] Pháp Vương Tử Trụ
[10] Quán Đảnh Trụ
Đây là Mười Trụ của chư Bồ-tát được thuyết giảng bởi chư Phật thuở quá khứ, hiện tại, cùng vị lai.
❖
Phật tử! Thế nào là Phát Tâm Trụ của Bồ-tát?
Vị Bồ-tát này thấy hình mạo đoan nghiêm với sắc tướng viên mãn của Đức Phật Thế Tôn mà người thấy hoan hỷ, rất khó gặp được, và có uy lực lớn. Hoặc họ thấy thần túc của Phật. Hoặc họ nghe Phật nói về thọ ký. Hoặc họ nghe Phật dạy giáo Pháp và giới luật. Hoặc họ thấy chúng sanh chịu mọi sự thống khổ. Hoặc họ nghe Như Lai thuyết Pháp quảng đại của chư Phật, rồi phát khởi Đạo tâm và cầu Nhất Thiết Trí.
Vị Bồ-tát này duyên mười loại Pháp hiếm có mà phát tâm. Những gì là mười? Đó là:
- sự hiểu biết rõ về cái gì có thể và không thể;
- sự hiểu biết rõ về nghiệp báo của thiện và ác;
- sự hiểu biết rõ về ưu việt và hạ liệt của các căn;
- sự hiểu biết rõ về đủ mọi liễu giải;
- sự hiểu biết rõ về đủ mọi cõi giới của chúng sanh;
- sự hiểu biết rõ về điểm đến của tất cả đường;
- sự hiểu biết rõ về tĩnh lự, giải thoát, và Đẳng Trì;
- sự hiểu biết rõ về việc đời trước chẳng bị ngăn ngại;
- sự hiểu biết của thiên nhãn không bị chướng ngại;
- và sự hiểu biết của chấm dứt hoàn toàn mọi hữu lậu khắp ba đời.
Đây là mười.
Phật tử! Vị Bồ-tát này nên tu học mười Pháp. Những gì là mười? Đó là:
[1] siêng cúng dường Phật
[2] thích ở sanh tử
[3] chỉ dẫn những ai ở thế gian để khiến họ diệt trừ nghiệp ác
[4] dùng diệu Pháp thù thắng để luôn giảng dạy người khác
[5] tán thán Pháp vô thượng
[6] tu học công đức của Phật
[7] sanh ở trước chư Phật để luôn được nhiếp thọ
[8] dùng phương tiện để diễn nói các Đẳng Trì tịch tĩnh
[9] ngợi khen lìa xa sanh tử luân hồi
[10] làm nơi nương tựa cho chúng sanh thọ khổ
Vì sao thế? Bởi muốn làm cho tâm của Bồ-tát chuyển tăng rộng lớn ở trong Pháp của Phật; hễ nghe qua Pháp nào thì liền tự mình khai giải mà chẳng cần người khác chỉ dạy.
❖
Phật tử! Thế nào là Trị Địa Trụ của Bồ-tát?
Vị Bồ-tát này phát khởi mười loại tâm đối với các chúng sanh. Những gì là mười? Đó là:
[1] tâm lợi ích
[2] tâm đại bi
[3] tâm an lạc
[4] tâm an trụ
[5] tâm thương xót
[6] tâm nhiếp thọ
[7] tâm thủ hộ
[8] tâm thấy người khác giống như mình
[9] tâm làm thầy
[10] tâm làm người hướng dẫn
Đây là mười.
Phật tử! Vị Bồ-tát này nên tu học mười Pháp. Những gì là mười? Đó là:
[1] tụng niệm và học tập đa văn
[2] tu tập tịch tĩnh ở nơi vắng vẻ
[3] gần gũi Thiện Tri Thức
[4] lời nói hòa vui
[5] lời nói đúng lúc
[6] tâm không sợ hãi
[7] liễu đạt nghĩa lý
[8] như Pháp tu hành
[9] lìa xa ngu mê
[10] an trụ bất động
Vì sao thế? Bởi muốn làm cho Bồ-tát tăng trưởng đại bi đối với các chúng sanh; hễ nghe qua Pháp nào thì liền tự mình khai giải mà chẳng cần người khác chỉ dạy.
❖
Phật tử! Thế nào là Tu Hành Trụ của Bồ-tát?
Vị Bồ-tát này dùng mười loại thực hành mà quán sát tất cả pháp. Những gì là mười? Đó là:
- quán sát tất cả pháp là vô thường;
- quán sát tất cả pháp là khổ;
- quán sát tất cả pháp là không;
- quán sát tất cả pháp là vô ngã;
- quán sát tất cả pháp là vô tác;
- quán sát tất cả pháp là vô vị;
- quán sát tất cả pháp không như tên gọi;
- quán sát tất cả pháp không xứ sở;
- quán sát tất cả pháp lìa phân biệt;
- và quán sát tất cả pháp chẳng kiên cố.
Đây là mười.
Phật tử! Vị Bồ-tát này nên tu học mười Pháp. Những gì là mười? Đó là:
- quán sát cõi giới của chúng sanh, Pháp Giới, và thế giới;
- quán sát yếu tố đất, yếu tố nước, yếu tố gió, và yếu tố lửa;
- quán sát cõi dục, cõi sắc, và cõi vô sắc.
Vì sao thế? Bởi muốn làm cho Bồ-tát trí tuệ minh liễu; hễ nghe qua Pháp nào thì liền tự mình khai giải mà chẳng cần người khác chỉ dạy.
❖
Phật tử! Thế nào là Sanh Quý Trụ của Bồ-tát?
Vị Bồ-tát này sanh ra từ lời dạy của bậc thánh và thành tựu mười Pháp. Những gì là mười? Đó là:
- vĩnh viễn không thoái chuyển ở nơi chư Phật;
- khởi sanh sâu xa ở tín tâm thanh tịnh;
- khéo quán sát các pháp;
- hiểu rõ chúng sanh, quốc độ, thế giới, nghiệp hành, quả báo, sanh tử, và tịch diệt.
Đây là mười.
Phật tử! Vị Bồ-tát này nên tu học mười Pháp. Những gì là mười? Đó là:
- biết rõ tất cả Pháp của chư Phật thuở quá khứ, hiện tại, cùng vị lai;
- tu tập tất cả Pháp của chư Phật thuở quá khứ, hiện tại, cùng vị lai;
- viên mãn tất cả Pháp của chư Phật thuở quá khứ, hiện tại, cùng vị lai;
- và thấu rõ bình đẳng của hết thảy chư Phật.
Vì sao thế? Bởi muốn làm cho tâm của Bồ-tát ở trong ba đời được bình đẳng; hễ nghe qua Pháp nào thì liền tự mình khai giải mà chẳng cần người khác chỉ dạy.
❖
Phật tử! Thế nào là Phương Tiện Cụ Túc Trụ của Bồ-tát?
Vị Bồ-tát này tu hành mọi căn lành đều là vì:
- cứu hộ tất cả chúng sanh;
- lợi ích tất cả chúng sanh;
- an lạc tất cả chúng sanh;
- thương xót tất cả chúng sanh;
- độ thoát tất cả chúng sanh;
- làm cho tất cả chúng sanh lìa mọi tai ương cùng hoạn nạn;
- làm cho tất cả chúng sanh ra khỏi thống khổ của sanh tử;
- làm cho tất cả chúng sanh phát khởi tín tâm thanh tịnh;
- làm cho tất cả chúng sanh thảy được điều phục;
- và làm cho tất cả chúng sanh đều chứng tịch diệt.
Phật tử! Vị Bồ-tát này nên tu học mười Pháp. Những gì là mười? Đó là:
- biết rằng chúng sanh là vô biên;
- biết rằng chúng sanh là vô lượng;
- biết rằng chúng sanh là vô số;
- biết rằng chúng sanh là bất tư nghị;
- biết rằng chúng sanh có vô lượng hình sắc;
- biết rằng chúng sanh là bất khả lượng;
- biết rằng chúng sanh là không;
- biết rằng chúng sanh chẳng chỗ làm;
- biết rằng chúng sanh chẳng chỗ có;
- và biết rằng chúng sanh không có tự tánh;
Vì sao thế? Bởi muốn làm cho tâm của Bồ-tát ngày càng thù thắng đặc biệt và không chỗ nhiễm trước; hễ nghe qua Pháp nào thì liền tự mình khai giải mà chẳng cần người khác chỉ dạy.
❖
Phật tử! Thế nào là Chánh Tâm Trụ của Bồ-tát?
Vị Bồ-tát này dù nghe mười loại pháp mà tâm vẫn kiên định bất động. Những gì là mười? Đó là:
- dù nghe có ai tán thán Phật hay hủy báng Phật thì tâm họ vẫn kiên định bất động ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe có ai tán thán Pháp hay hủy báng Pháp thì tâm họ vẫn kiên định bất động ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe có ai tán thán Bồ-tát hay hủy báng Bồ-tát thì tâm họ vẫn kiên định bất động ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe có ai tán thán Pháp thực hành của Bồ-tát hay hủy báng Pháp thực hành của Bồ-tát thì tâm họ vẫn kiên định bất động ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe nói chúng sanh là hữu lượng hay vô lượng thì tâm họ vẫn kiên định bất động ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe nói chúng sanh là cấu nhiễm hay thanh tịnh thì tâm họ vẫn kiên định bất động ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe nói chúng sanh dễ hóa độ hay khó hóa độ thì tâm họ vẫn kiên định bất động ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe nói Pháp Giới là hữu lượng hay vô lượng thì tâm họ vẫn kiên định bất động ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe nói Pháp Giới có thành lập hay có hoại diệt thì tâm họ vẫn kiên định bất động ở trong Pháp của chư Phật;
- và dù nghe nói Pháp Giới có tồn tại hay không tồn tại thì tâm họ vẫn kiên định bất động ở trong Pháp của chư Phật.
Đây là mười.
Phật tử! Vị Bồ-tát này nên tu học mười Pháp. Những gì là mười? Đó là:
- tất cả pháp là vô tướng;
- tất cả pháp không có thể chất;
- tất cả pháp chẳng thể tu;
- tất cả pháp không chỗ có;
- tất cả pháp chẳng chân thật;
- tất cả pháp là không;
- tất cả pháp chẳng có tánh;
- tất cả pháp như huyễn;
- tất cả pháp như mộng;
- và tất cả pháp lìa phân biệt.
Vì sao thế? Bởi muốn làm cho tâm của Bồ-tát ngày càng tăng tiến và được không thoái chuyển ở Vô Sanh Pháp Nhẫn; hễ nghe qua Pháp nào thì liền tự mình khai giải mà chẳng cần người khác chỉ dạy.
❖
Phật tử! Thế nào là Bất Thoái Trụ của Bồ-tát?
Vị Bồ-tát này dù nghe mười loại pháp mà tâm vẫn kiên cố không thoái chuyển. Những gì là mười? Đó là:
- dù nghe có Phật hay chẳng có Phật thì tâm họ vẫn kiên cố không thoái chuyển ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe có Pháp hay chẳng có Pháp thì tâm họ vẫn kiên cố không thoái chuyển ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe có Bồ-tát hay chẳng có Bồ-tát thì tâm họ vẫn kiên cố không thoái chuyển ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe có Bồ-tát hành hay chẳng có Bồ-tát hành thì tâm họ vẫn kiên cố không thoái chuyển ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe có Bồ-tát tu hành được xuất ly hay tu hành chẳng được xuất ly thì tâm họ vẫn kiên cố không thoái chuyển ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe quá khứ có Phật hay quá khứ chẳng có Phật thì tâm họ vẫn kiên cố không thoái chuyển ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe vị lai có Phật hay vị lai chẳng có Phật thì tâm họ vẫn kiên cố không thoái chuyển ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe hiện tại có Phật hay hiện tại chẳng có Phật thì tâm họ vẫn kiên cố không thoái chuyển ở trong Pháp của chư Phật;
- dù nghe sự hiểu biết của Phật có tận cùng hay sự hiểu biết của Phật chẳng tận cùng thì tâm họ vẫn kiên cố không thoái chuyển ở trong Pháp của chư Phật;
- và dù nghe ba đời là một tướng hay ba đời chẳng phải là một tướng thì tâm họ vẫn kiên cố không thoái chuyển ở trong Pháp của chư Phật.
Đây là mười.
Phật tử! Vị Bồ-tát này nên tu học mười loại Pháp rộng lớn. Những gì là mười? Đó là:
[1] nói một tức là nhiều
[2] nói nhiều tức là một
[3] văn tự tùy theo ý nghĩa
[4] ý nghĩa tùy theo văn tự
[5] chẳng phải tồn tại tức là tồn tại
[6] tồn tại tức là chẳng phải tồn tại
[7] vô tướng tức là tướng
[8] tướng tức là vô tướng
[9] không có tánh tức là tánh
[10] tánh tức là không có tánh
Vì sao thế? Bởi muốn làm cho Bồ-tát tăng tiến và khéo có thể xuất ly ở trong tất cả pháp; hễ nghe qua Pháp nào thì liền tự mình khai giải mà chẳng cần người khác chỉ dạy.
❖
Phật tử! Thế nào là Đồng Chân Trụ của Bồ-tát?
Vị Bồ-tát này trụ mười loại nghiệp. Những gì là mười? Đó là:
[1] thân nghiệp không lỗi lầm
[2] ngữ nghiệp không lỗi lầm
[3] ý nghiệp không lỗi lầm
[4] tùy ý thọ sanh
[5] biết đủ mọi mong muốn của chúng sanh
[6] biết đủ mọi hiểu biết của chúng sanh
[7] biết đủ mọi cõi giới của chúng sanh
[8] biết đủ mọi nghiệp hành của chúng sanh
[9] biết sự thành lập và hoại diệt của thế giới
[10] thần túc tự tại và việc làm chẳng chướng ngại
Đây là mười.
Phật tử! Vị Bồ-tát này nên tu học mười loại Pháp. Những gì là mười? Đó là:
[1] biết tất cả cõi Phật
[2] chấn động tất cả cõi Phật
[3] gia trì tất cả cõi Phật
[4] quán sát tất cả cõi Phật
[5] đi đến tất cả cõi Phật
[6] du hành vô số thế giới
[7] lãnh thọ vô số Pháp của Phật
[8] thị hiện thân biến hóa tự tại
[9] vang ra âm thanh viên mãn quảng đại cùng khắp
[10] phụng sự cúng dường vô số chư Phật chỉ trong một niệm
Vì sao thế? Bởi muốn làm cho Bồ-tát tăng tiến và có thể được thiện xảo ở trong tất cả pháp; hễ nghe qua Pháp nào thì liền tự mình khai giải mà chẳng cần người khác chỉ dạy.
❖
Phật tử! Thế nào là Pháp Vương Tử Trụ của Bồ-tát?
Vị Bồ-tát này khéo biết mười loại pháp. Những gì là mười? Đó là:
- khéo biết thọ sanh của các hữu tình;
- khéo biết sanh khởi của mọi phiền não;
- khéo biết tập khí tương tục;
- khéo biết việc làm phương tiện;
- khéo biết vô lượng pháp;
- khéo biết các uy nghi;
- khéo biết những sai khác của thế giới;
- khéo biết những việc xảy ra trước và sau;
- khéo biết diễn nói đúng với thế tục sự thật;
- và khéo biết diễn nói Chân Lý Cứu Cánh.
Đây là mười.
Phật tử! Vị Bồ-tát này nên tu học mười loại Pháp. Những gì là mười? Đó là:
[1] thiện xảo an lập trong trụ xứ của Pháp Vương
[2] tùy thuận quy tắc trong trụ xứ của Pháp Vương
[3] thái độ thích đáng trong cung điện của Pháp Vương
[4] lối vào trong trụ xứ của Pháp Vương
[5] quán sát trụ xứ của Pháp Vương
[6] quán đảnh của Pháp Vương
[7] thần lực gia trì của Pháp Vương
[8] không sợ hãi của Pháp Vương
[9] dùng bữa và nghỉ ngơi của Pháp Vương
[10] ngợi khen của Pháp Vương
Vì sao thế? Bởi muốn làm cho Bồ-tát tăng tiến và tâm không bị chướng ngại; hễ nghe qua Pháp nào thì liền tự mình khai giải mà chẳng cần người khác chỉ dạy.
❖
Phật tử! Thế nào là Quán Đảnh Trụ của Bồ-tát?
Vị Bồ-tát này được thành tựu mười loại hiểu biết. Những gì là mười? Đó là:
- làm sao chấn động vô số thế giới;
- làm sao chiếu sáng rực rỡ vô số thế giới;
- làm sao trì giữ vô số thế giới;
- làm sao đi đến vô số thế giới;
- làm sao thanh tịnh trang nghiêm vô số thế giới;
- làm sao khai thị vô số chúng sanh;
- làm sao quán sát vô số chúng sanh;
- làm sao biết các căn của vô số chúng sanh;
- làm sao khiến vô số chúng sanh hướng về Đạo;
- và làm sao khiến vô số chúng sanh được điều phục.
Đây là mười.
Phật tử! Thân và thân nghiệp, cùng với thần thông biến hiện, sự hiểu biết của quá khứ, sự hiểu biết của hiện tại, sự hiểu biết của vị lai, thành tựu cõi Phật, cảnh giới của tâm, và cảnh giới của sự hiểu biết của vị Bồ-tát này thì chẳng một ai có thể rõ. Dù cho Pháp Vương Tử Bồ-tát thì cũng không thể biết họ.
Phật tử! Vị Bồ-tát này nên tu học mười loại hiểu biết của chư Phật. Những gì là mười? Đó là:
- sự hiểu biết của ba đời;
- sự hiểu biết của Phật Pháp;
- sự hiểu biết vô ngại của Pháp Giới;
- sự hiểu biết vô biên của Pháp Giới;
- sự hiểu biết sung mãn của tất cả thế giới;
- sự hiểu biết chiếu khắp của tất cả thế giới;
- sự hiểu biết trì giữ của tất cả thế giới;
- sự hiểu biết rõ hết thảy chúng sanh;
- sự hiểu biết rõ tất cả pháp;
- và sự hiểu biết rõ vô biên chư Phật.
Vì sao thế? Bởi muốn làm cho Bồ-tát tăng trưởng Nhất Thiết Chủng Trí; hễ nghe qua Pháp nào thì liền tự mình khai giải mà chẳng cần người khác chỉ dạy."
❖
Lúc bấy giờ, do thần lực của Phật nên mỗi phương trong mười phương có thế giới nhiều như số vi trần của 10.000 cõi Phật đều chấn động sáu cách, gồm có: chuyển động, khắp nơi chuyển động, khắp nơi đồng thời chuyển động, trỗi dậy, khắp nơi trỗi dậy, khắp nơi đồng thời trỗi dậy, vọt ra, khắp nơi vọt ra, khắp nơi đồng thời vọt ra, rung động, khắp nơi rung động, khắp nơi đồng thời rung động, gầm rống, khắp nơi gầm rống, khắp nơi đồng thời gầm rống, va đập, khắp nơi va đập, khắp nơi đồng thời va đập.
Khi ấy trời mưa xuống diệu hoa cõi trời, hương bột cõi trời, vòng hoa cõi trời, tạp hương cõi trời, y phục báu cõi trời, mây báu cõi trời, và phẩm vật trang nghiêm cõi trời. Các loại âm nhạc cõi trời không cần khảy mà tự vang và chúng phóng ánh sáng lớn cùng với âm thanh vi diệu.
Như ở trên cung điện của Năng Thiên Đế tại đỉnh núi Diệu Cao trong bốn châu thiên hạ này, mà thuyết giảng Pháp về Mười Trụ và hiện ra các thần biến, thì toàn bộ tất cả thế giới khắp mười phương cũng đều như vậy.
Lại nữa, do thần lực của Phật, vượt qua số lượng thế giới ở mỗi phương trong mười phương nhiều như số vi trần của 10.000 cõi Phật, có chư Bồ-tát nhiều như số vi trần của mười cõi Phật đều đến nơi đây và dày kín khắp mười phương, rồi nói lời như vầy:
"Lành thay, lành thay, Phật tử! Nhân Giả đã khéo thuyết giảng Pháp này. Hết thảy chúng tôi đồng tên là Pháp Tuệ, đến từ các quốc độ đồng tên là Pháp Vân, và chư Như Lai ở những quốc độ kia đều hiệu là Diệu Pháp. Chúng tôi ở chỗ của Đức Phật mình cũng giảng nói Mười Trụ. Chúng hội, quyến thuộc, câu văn, và nghĩa lý cũng đều như vậy--không có tăng giảm.
Phật tử! Chúng tôi nương thần lực của Phật mà đi vào đại hội này để tác chứng cho Nhân Giả. Như ở đại hội này, thì toàn bộ tất cả thế giới khắp mười phương cũng đều như vậy."
Lúc bấy giờ Pháp Tuệ Bồ-tát nương uy lực của Phật, rồi quán sát tận cùng mười phương trong Pháp Giới mà nói kệ rằng:
"Do thấy diệu thân Tối Thắng Trí
Tướng hảo đoan nghiêm đều trọn đủ
Tôn quý như thế rất khó gặp
Bồ-tát dũng mãnh sơ phát tâm
Hoặc thấy thần thông không gì sánh
Nghe giảng thọ ký cùng giáo giới
Chúng sanh các đường vô lượng khổ
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Hoặc nghe Như Lai Phổ Thắng Tôn
Tất cả công đức đều thành tựu
Bậc như hư không lìa phân biệt
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Nhân quả ba đời là có thể
Ngã có tự tánh là không thể
Muốn trọn hiểu rõ nghĩa chân thật
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Quá khứ hiện tại cùng vị lai
Toàn bộ hết thảy nghiệp thiện ác
Muốn trọn hiểu rõ chẳng cùng tận
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Tĩnh lự giải thoát cùng Đẳng Trì
Tạp nhiễm thanh tịnh vô lượng loại
Muốn trọn hiểu rõ nhập trụ xuất
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Tùy căn lợi độn của chúng sanh
Như thế đủ mọi sức tinh tấn
Muốn trọn hiểu rõ phân biệt biết
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Tất cả chúng sanh đủ mọi hiểu
Cõi lòng yêu thích mỗi sai khác
Như thế vô lượng đều muốn biết
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Chúng sanh trú xứ mỗi sai khác
Thế giới họ ở nhiều vô lượng
Muốn trọn hiểu rõ thể tánh chúng
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Mọi nẻo đường đi của hữu vi
Từng cái đều có chỗ hướng đến
Muốn trọn hiểu rõ thật tánh chúng
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Hết thảy chúng khắp thế giới
Tùy nghiệp trôi dạt chẳng tạm đình
Muốn được thiên nhãn thấy rõ ràng
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Trong đời quá khứ đã từng có
Thể tánh như thế tướng như thế
Muốn trọn hiểu rõ việc đời trước
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Tất cả chúng sanh si mê siết
Tương tục hiện khởi với tập khí
Muốn trọn hiểu rõ đến cứu cánh
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Tùy các chúng sanh chỗ an lập
Đủ mọi đàm luận đường ngôn ngữ
Thế tục sự thật muốn biết hết
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Hết thảy mọi pháp lìa lời nói
Tánh không tịch diệt chẳng chỗ làm
Muốn trọn minh đạt chân nghĩa này
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Muốn chấn động khắp mười phương cõi
Cho đến lật ngược mọi biển lớn
Đầy đủ chư Phật đại thần thông
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Muốn một chân lông phóng quang minh
Chiếu khắp mười phương vô lượng cõi
Trong mỗi ánh sáng giác tất cả
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Muốn đem vô lượng các cõi Phật
Đặt lòng bàn tay mà bất động
Biết rõ hết thảy như huyễn hóa
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Muốn đem chúng sanh vô lượng cõi
Đặt một đầu lông mà chẳng chật
Tất biết không người không chính mình
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Muốn dùng đầu lông chấm nước biển
Toàn bộ biển cả khiến cạn sạch
Mà đều phân biệt biết số đó
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Chẳng thể nghĩ bàn các quốc độ
Nghiền làm vi trần không thừa sót
Muốn trọn phân biệt biết số đó
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Quá khứ vị lai vô lượng kiếp
Tất cả thế gian tướng thành hoại
Muốn trọn liễu đạt đến tận cùng
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Ba đời hết thảy chư Như Lai
Tất cả Độc Giác cùng Thanh Văn
Muốn biết trọn vẹn Pháp của họ
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Vô lượng vô biên các thế giới
Dùng một cọng lông nâng lên hết
Thể tướng của chúng tất biết rõ
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Vô lượng vô biên núi Luân Vi
Muốn bỏ vào trong lỗ chân lông
Kích cỡ lớn nhỏ đều biết được
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Muốn dùng tịch tĩnh một diệu âm
Ứng khắp mười phương tùy mỗi loài
Như thế đều khiến hiểu rõ ràng
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Hết thảy chúng sanh pháp ngôn ngữ
Một từ diễn nói vô cùng tận
Muốn trọn biết rõ tự tánh chúng
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Tạo ra mọi tiếng ở thế gian
Khiến mọi người hiểu chứng tịch diệt
Muốn được như thế diệu căn lưỡi
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Muốn khiến mười phương các thế giới
Các tướng thành hoại đều thấy được
Tất biết chúng từ phân biệt sanh
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Tất cả thế giới trong mười phương
Vô lượng Như Lai đầy kín khắp
Muốn biết rõ Pháp chư Phật kia
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Đủ mọi biến hóa vô lượng thân
Nhiều như vi trần khắp thế giới
Muốn trọn liễu đạt từ tâm khởi
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Quá khứ hiện tại cùng vị lai
Vô lượng vô số chư Như Lai
Muốn trong một niệm thảy biết rõ
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Muốn trọn diễn nói một câu Pháp
Suốt chẳng cùng tận vô số kiếp
Mà văn nghĩa ấy mỗi sai khác
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Tất cả chúng sanh trong mười phương
Tùy tướng sanh diệt họ lưu chuyển
Muốn trong một niệm đều minh đạt
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Muốn thông qua nghiệp thân ngữ ý
Đến khắp mười phương chẳng chướng ngại
Biết rõ ba đời đều không tịch
Bồ-tát nhân đó sơ phát tâm
Bồ-tát như thế đã phát tâm
Hãy nên đi đến mười phương cõi
Cung kính cúng dường chư Như Lai
Như thế khiến họ không thoái chuyển
Bồ-tát dũng mãnh cầu Phật Đạo
Trụ ở sanh tử chẳng chán mỏi
Khuyến tấn chúng sanh tùy thuận hành
Như thế khiến họ không thoái chuyển
Vô lượng thế giới khắp mười phương
Đều ở trong đó làm tôn chủ
Vì chư Bồ-tát giảng như vậy
Như thế khiến họ không thoái chuyển
Tối thắng tối thượng tối đệ nhật
Thậm thâm vi diệu thanh tịnh Pháp
Khuyên chư Bồ-tát dạy người khác
Giảng dạy như thế lìa phiền não
Hết thảy thế gian không ai bằng
Trụ nơi tồi phục chẳng thể động
Vì chư Bồ-tát luôn ngợi khen
Giảng dạy như thế không thoái chuyển
Phật là thế gian đại lực chủ
Đầy đủ tất cả mọi công đức
Khiến chư Bồ-tát trụ trong đó
Thành thắng trượng phu nương giáo Pháp
Vô lượng vô biên nơi chư Phật
Họ đều đi đến và thân cận
Lại được chư Phật luôn nhiếp thọ
Giảng dạy như thế không thoái chuyển
Toàn bộ tịch tĩnh các Đẳng Trì
Tất đều diễn sướng chẳng thừa sót
Vì chư Bồ-tát giảng như vậy
Như thế khiến họ không thoái chuyển
Tồi diệt các cõi sanh tử luân
Chuyển thành thanh tịnh diệu Pháp luân
Hết thảy thế gian không chấp trước
Vì chư Bồ-tát giảng như vậy
Tất cả chúng sanh đọa đường ác
Vô lượng thống khổ quấn bức thân
Làm người cứu hộ nơi nương tựa
Vì chư Bồ-tát giảng như vậy
Đây là Bồ-tát Phát Tâm Trụ
Nhất hướng chí cầu Đạo vô thượng
Như tôi thuyết giảng Pháp giáo hối
Tất cả chư Phật cũng như vậy
Thứ nhì Bồ-tát Trị Địa Trụ
Hãy nên phát khởi tâm như vầy
'Hết thảy chúng sanh trong mười phương
Nguyện khiến đều thuận lời Phật dạy'
Lợi ích, đại bi, tâm an lạc
An trụ, thương xót, tâm nhiếp thọ
Thấy giống như mình, tâm thủ hộ
Làm người hướng dẫn, tâm làm thầy
Đã trụ như thế thắng diệu tâm
Kế tiếp tụng niệm cầu đa văn
Luôn thích tịch tĩnh chánh tư duy
Thân cận tất cả Thiện Tri Thức
Lời nói hòa vui lìa thô bạo
Lời nói đúng lúc, không sợ hãi
Liễu đạt nghĩa lý, như Pháp hành
Lìa xa ngu mê, tâm bất động
Đây là sơ học tuệ giác hành
Khéo tu tập chúng, chân Phật tử
Tôi giảng cho họ chỗ tu hành
Như thế Phật tử nên siêng học
Thứ ba Bồ-tát Tu Hành Trụ
Nên nương Phật dạy siêng quán sát
Các pháp vô thường, khổ và không
Chẳng có ta người, chẳng chỗ làm
Tất cả các pháp chẳng thể vui
Không như tên gọi, không xứ sở
Không chỗ phân biệt, không chân thật
Ai quán như thế là Bồ-tát
Kế tiếp quán sát cõi chúng sanh
Cùng với khuyến khích quán Pháp Giới
Cũng như khuyến khích quán thế giới
Mọi thứ sai khác chẳng thừa sót
Mười phương thế giới cùng hư không
Toàn bộ đất nước với gió lửa
Cõi dục cõi sắc cõi vô sắc
Đều khuyên quán sát hết tất cả
Hãy quán sát chúng mỗi sai khác
Cùng thể tánh chúng đến tột cùng
Nghe lời dạy này siêng tu hành
Đây tức gọi là chân Phật tử
Thứ tư Bồ-tát Sanh Quý Trụ
Từ chư thánh giáo mà sanh ra
Liễu đạt các cõi không chỗ có
Vượt qua pháp đó, sanh Pháp Giới
Tin Phật kiên cố chẳng thể hoại
Quán pháp tịch diệt tâm an trụ
Tùy các chúng sanh tất biết rõ
Thể tánh hư vọng không chân thật
Quốc độ, thế giới, nghiệp, quả báo
Sanh tử, tịch diệt đều như vậy
Phật tử đối pháp quán như thế
Do sanh từ Phật gọi Phật tử
Quá khứ hiện tại cùng vị lai
Toàn bộ Phật Pháp ở trong đó
Biết rõ, tu tập, và viên mãn
Tu học như thế đạt cứu cánh
Ba đời tất cả chư Như Lai
Khéo tùy quán sát thảy bình đẳng
Đủ mọi sai khác chẳng thể được
Ai quán như thế rõ ba đời
Như tôi tuyên dương và tán thán
Đây là công đức Trụ Thứ Tư
Nếu khéo y Pháp siêng tu hành
Mau thành vô thượng Phật tuệ giác
Kế tiếp thứ năm chư Bồ-tát
Gọi là Phương Tiện Cụ Túc Trụ
Vào sâu vô lượng xảo phương tiện
Phát sanh cứu cánh công đức nghiệp
Bồ-tát tu hành nhiều phước đức
Đều vì cứu hộ các hữu tình
Chuyên tâm lợi ích ban an lạc
Nhất hướng thương xót khiến độ thoát
Diệt trừ hoạn nạn cho chúng sanh
Dẫn ra các cõi khiến hoan hỷ
Điều phục hết thảy chẳng bỏ sót
Khiến trọn công đức hướng tịch diệt
Họ biết chúng sanh là vô biên
Vô lượng, vô số, bất tư nghị
Vô lượng hình sắc, bất khả lượng
Thính thọ Như Lai Pháp như thế
Trụ Thứ Năm này chân Phật Tử
Thành tựu phương tiện độ chúng sanh
Công đức viên mãn Đại Trí Tôn
Dùng Pháp như thế mà khai thị
Thứ sáu Bồ-tát Chánh Tâm Trụ
Đối pháp tự tánh không si mê
Chánh niệm tư duy lìa phân biệt
Tất cả trời người chẳng thể động
Dù nghe khen chê Phật hay Pháp
Bồ-tát cùng với Pháp thực hành
Chúng sanh hữu lượng hay vô lượng
Dễ độ, khó độ, cấu nhiễm, tịnh
Pháp Giới lớn nhỏ với thành hoại
Hoặc có hay không tâm chẳng động
Quá khứ hiện tại cùng vị lai
Chánh niệm tư duy luôn quyết định
Hết thảy các pháp đều vô tướng
Vô thể, vô tánh, vô thật, không
Như huyễn như mộng lìa phân biệt
Luôn thích lắng nghe nghĩa như vậy
Thứ bảy Bồ-tát Bất Thoái Trụ
Đối Phật cùng Pháp, Bồ-tát hành
Có, không, xuất ly, chẳng xuất ly
Dù nghe như thế không thoái chuyển
Quá khứ hiện tại cùng vị lai
Tất cả chư Phật có hoặc không
Trí Phật hữu tận hay vô tận
Ba đời một tướng hay nhiều tướng
Nói một tức nhiều nhiều tức một
Văn tùy theo nghĩa nghĩa theo văn
Như thế hết thảy triển chuyển thành
Bậc không thoái chuyển nên thuyết giảng
Hoặc pháp có tướng hay vô tướng
Hoặc pháp có tánh hay vô tánh
Đủ mọi sai khác hỗ tương nhau
Người ấy nghe rồi đạt cứu cánh
Thứ tám Bồ-tát Đồng Chân Trụ
Thân ngữ ý nghiệp đều viên mãn
Tất cả thanh tịnh không lỗi lầm
Tùy ý thọ sanh được tự tại
Biết các chúng sanh lòng mong muốn
Đủ mọi ý giải mỗi khác nhau
Cùng với toàn bộ pháp liên hợp
Mười phương quốc độ tướng thành hoại
Chứng đắc vụt nhanh diệu thần thông
Tùy niệm đi đến khắp mọi nơi
Ở chỗ chư Phật lắng nghe Pháp
Tán thán tu hành không mệt mỏi
Biết rõ hết thảy Phật quốc độ
Chấn động, gia trì, cũng quán sát
Đi đến cõi Phật bất khả lượng
Du hành vô số các thế giới
Họ hỏi về Pháp nhiều vô số
Tùy ý thọ thân được tự tại
Ngôn âm thiện xảo vang cùng khắp
Vô số chư Phật đều phụng sự
Pháp Vương Tử Trụ là thứ chín
Khéo thấy thọ sanh của hữu tình
Phiền não tập khí thảy biết hết
Việc làm phương tiện đều rõ thông
Uy nghi sai khác pháp mỗi khác
Thế giới sai khác việc trước sau
Đệ Nhất Nghĩa Đế thế tục đế
Tất khéo biết rõ không thừa sót
Pháp Vương thiện xảo an lập xứ
Tùy thuận quy tắc trong trụ xứ
Pháp Vương cung điện nơi lối vào
Hoặc những quán sát ở trong đó
Mọi Pháp quán đảnh của Pháp Vương
Thần lực gia trì, không sợ hãi
Dùng bữa nghỉ ngơi và ngợi khen
Dùng việc này dạy Pháp Vương Tử
Nói những việc đó thảy trọn đủ
Nên khiến tâm họ không chấp trước
Khi biết rõ chúng tu chánh niệm
Tất cả chư Phật hiện ở trước
Thứ mười Bồ-tát Quán Đảnh Trụ
Viên mãn tối thượng Pháp đệ nhất
Vô số thế giới trong mười phương
Khiến chấn động khắp chiếu rực rỡ
Trì giữ, đi đến, cũng chẳng sót
Thanh tịnh trang nghiêm đều trọn đủ
Khai thị chúng sanh nhiều vô số
Hoàn toàn quán sát, biết các căn
Phát tâm điều phục cũng vô biên
Làm cho hướng về đại tuệ giác
Toàn bộ Pháp Giới quán sát khắp
Mười phương quốc độ đều đi đến
Thân và thân nghiệp Bồ-tát này
Thần thông biến hiện khó suy lường
Ba đời, cõi Phật, cảnh giới tâm
Dù Pháp Vương Tử không thể rõ
Bậc Thấy Tất Cả trí ba đời
Hiểu biết minh liễu Pháp của Phật
Pháp Giới vô ngại vô biên trí
Sung mãn hết thảy thế giới trí
Chiếu rọi thế giới trì giữ trí
Biết rõ chúng sanh các pháp trí
Cùng biết chánh giác vô biên trí
Như Lai thuyết giảng khiến đều hiểu
Như thế Bồ-tát ở Mười Trụ
Đều từ Như Lai Pháp hóa sanh
Công đức thực hành họ có được
Hết thảy trời người chẳng thể lường
Quá khứ hiện tại cùng vị lai
Phát tâm thành Phật nhiều vô biên
Mười phương quốc độ đều đầy kín
Không ai chẳng thành Nhất Thiết Trí
Tất cả quốc độ nhiều vô biên
Thế giới chúng sanh, pháp cũng vậy
Si, nghiệp, mong muốn, mỗi sai khác
Vì chúng mà họ phát Đạo tâm
Một niệm đầu tiên cầu Phật Đạo
Thế gian chúng sanh cùng Nhị Thừa
Thì cũng vẫn còn không thể biết
Hà huống công đức thực hành khác
Toàn bộ thế giới trong mười phương
Dùng một cọng lông nâng lên hết
Người kia khéo biết Phật tử này
Hướng về Như Lai trí tuệ hành
Toàn bộ biển cả trong mười phương
Thảy dùng đầu lông chấm hết sạch
Người kia khéo biết Phật tử này
Công đức thực hành của một niệm
Hết thảy thế giới nghiền làm bụi
Tất khéo phân biệt biết số đó
Thì người như thế mới thấy được
Chư Bồ-tát này chỗ hành Đạo
Khứ lai hiện tại mười phương Phật
Tất cả Độc Giác cùng Thanh Văn
Đều dùng đủ mọi diệu biện tài
Khai thị sơ phát khởi Đạo tâm
Công đức phát tâm không thể lường
Tràn đầy hết thảy cõi chúng sanh
Đại chúng cùng nói chẳng thể hết
Hà huống là những diệu hành khác"
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm ♦ Hết quyển 16
Dịch sang cổ văn: Pháp sư Hỷ Học (652-710)
Dịch sang tiếng Việt: Tại gia Bồ-tát giới Thanh tín nam Nguyên Thuận
Dịch nghĩa: 25/6/2024 ◊ Cập nhật: 6/9/2026
Dịch sang tiếng Việt: Tại gia Bồ-tát giới Thanh tín nam Nguyên Thuận
Dịch nghĩa: 25/6/2024 ◊ Cập nhật: 6/9/2026
